Òúëêóâàòåëíî ðåøåíèå ¹ 1 îò 4.05.2012 ã. íà ÂÊÑ ïî ò. ä. ¹ 1/2011 ã., ÎÑÃÊ, äîêëàä÷èê ñúäèÿòà Áðàíèñëàâà Ïàâëîâà

÷ë. 63, àë. 1 ÇÑ
 ÷ë. 67 ÇÑ
 § 11 ÏÐ íà ÇÓÒ
1. Ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî å ó÷ðåäåíî ñ åäèíåí äîãîâîð çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, ñúñòîÿùà ñå îò ìíîæåñòâî ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè âêëþ÷èòåëíî è ïðè ïîñëåäâàùî ïðåõâúðëÿíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà äðóãè ëèöà, å èçãðàæäàíåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ íà ñãðàäàòà èëè ñúîòâåòíèÿ åòàï, çà êîéòî å èçäàäåíî ðàçðåøåíèåòî çà ñòðîåæ.
2. Äàâíîñòíèÿò ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ çàïî÷âà äà òå÷å îò ìîìåíòà, â êîéòî äîãîâîðúò çà ó÷ðåäÿâàíåòî ìó ïîðîäè äåéñòâèå, íåçàâèñèìî îò âñÿêàêâè ïîñëåäâàùè ïðåõâúðëÿíèÿ. Àêî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà íåäîáðîñúâåñòíî ñà ñúçäàâàëè ïðå÷êè çà ðåàëèçèðàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, òå íå ìîãàò äà ñå ïîëçâàò îò ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò.
3. Óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ âúðõó îòäåëåí îáåêò â ñãðàäà ñ äâà èëè ïîâå÷å ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè, êîåòî ïúðâîíà÷àëíî å ó÷ðåäåíî ñ èíäèâèäóàëíè äîãîâîðè íà ðàçëè÷íè ëèöà, ìîæå äà å îáóñëîâåíî îò ôàêòè÷åñêîòî èçãðàæäàíå íà äðóã îáåêò â ñãðàäàòà, çàäúëæåíèå çà èçïúëíåíèåòî íà êîéòî å ïîåòî îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà èëè îò äðóã ñóïåðôèöèàð, ïîëó÷èë ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà.
 Â òîçè ñëó÷àé íà÷àëîòî íà ñðîêà ïî ÷ë. 67 ÇÑ çà âñåêè îò ñóïåðôèöèàðèòå ùå çàïî÷íå äà òå÷å îò ìîìåíòà, êîãàòî ôàêòè÷åñêè ìîæå äà çàïî÷íå ñòðîèòåëñòâîòî çà ñúîòâåòíèÿ îáåêò.

  ————————————————————————————————

Äåëîòî å îáðàçóâàíî ñ ðàçïîðåæäàíå íà Ïðåäñåäàòåëÿ íà Âúðõîâíèÿ êàñàöèîíåí ñúä ïî ïðåäëîæåíèå íà òðè÷ëåííè ñúñòàâè íà Âúðõîâíèÿ êàñàöèîíåí ñúä Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêàòà êîëåãèÿ äà ïðèåìå òúëêóâàòåëíî ðåøåíèå ïî ðåäà íà ÷ë. 292 ÃÏÊ ïîðàäè ïðîòèâîðå÷èâî òúëêóâàíå íà ðàçïîðåäáàòà íà ÷ë. 67 ÇÑ îò ÂÊÑ â ðåøåíèÿ, ïîñòàíîâåíè ïî ÷ë. 291 ÃÏÊ.
 Ïîñòàâåíèòå çà òúëêóâàíå âúïðîñè ñ îïðåäåëåíèå îò 28.09.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 61/2010 ã. íà ÂÊÑ, âòîðî ãðàæäàíñêî îòäåëåíèå, îïðåäåëåíèå 10.11.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 393/2010 ã. íà ÂÊÑ, âòîðî ãðàæäàíñêî îòäåëåíèå è îïðåäåëåíèå 06.12.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 41/2010 ã. íà ÂÊÑ, âòîðî ãðàæäàíñêî îòäåëåíèå, îáîáùåíî ñà ñëåäíèòå:
1. Êàêúâ å ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî å ó÷ðåäåíî ñ åäèíåí äîãîâîð çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, ñúñòîÿùà ñå îò ìíîæåñòâî ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè.
2. Îò êîé ìîìåíò çàïî÷âà äà òå÷å äàâíîñòíèÿò ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ è ïðåêúñâà ëè ñå òîé ïðè ïðåõâúðëÿíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ïúðâîíà÷àëíèÿ íà ïîñëåäâàù ñóïåðôèöèàð.
3. Îáóñëîâåíî ëè å óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà îò åäíè ñóïåðôèöèàðè îò óïðàæíÿâàíåòî íà ñúîòâåòíèòå ïðàâà îò äðóãè ñóïåðôèöèàðè, êîãàòî òå ñà ñêëþ÷èëè èíäèâèäóàëíè äîãîâîðè ñúñ ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà.
 Ïî òàêà ïîñòàâåíèòå âúïðîñè Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêàòà êîëåãèÿ íà Âúðõîâíèÿ êàñàöèîíåí ñúä íàìèðà ñëåäíîòî:
 Ñúãëàñíî ÷ë. 67 ÇÑ ïðàâîòî äà ñå ïîñòðîè ñãðàäà âúðõó ÷óæäà çåìÿ /÷ë. 63, àë. 1/ ñå ïîãàñÿâà â ïîëçà íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà ïî äàâíîñò, àêî íå ñå óïðàæíè â ïðîäúëæåíèå íà 5 ãîäèíè.
 Ñëåä èçâåñòíè êîëåáàíèÿ ïðàêòèêàòà íà ÂÊÑ å îáåäèíåíà îêîëî ñòàíîâèùåòî, ÷å ñðîêúò îò ïåò ãîäèíè, â êîéòî ñëåäâà äà ñå óïðàæíè ïðàâîòî íà ñòðîåæ, çà äà íå ñå ïîãàñè â ïîëçà íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, å äàâíîñòåí. Ïðàêòèêàòà å óåäíàêâåíà è ïî ðåäà íà ÷ë. 291 ÃÏÊ ñ ðåøåíèå íà ÂÊÑ, I ã. î. ¹ 476 îò 27.07.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 198/2009 ã., â êîåòî å ïðèåòî, ÷å ìàêàð äà ñå ïîãàñÿâà ñàìîòî ñóáåêòèâíî ïðàâî, à íå ïðàâîòî íà èñê, ñðîêúò èçðè÷íî å ïîñî÷åí â çàêîíà êàòî äàâíîñòåí, çà äà ìîæå â îòíîøåíèÿòà ìåæäó ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà è òèòóëÿðà íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ äà íàìåðÿò ïðèëîæåíèå ðàçïîðåäáèòå, óðåæäàùè èíñòèòóòà íà ïîãàñèòåëíàòà äàâíîñò - ÷ë. 110-120 ÇÇÄ.
 Îò îïðåäåëÿíåòî íà ñðîêà ïî ÷ë. 67, àë. 1 ÇÑ êàòî äàâíîñòåí ñëåäâà, ÷å íåñïàçâàíåòî ìó íå âîäè àâòîìàòè÷íî äî ïîãàñÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ è ñúäúò íå ìîæå ñëóæåáíî äà ïðèëîæè äàâíîñòòà - ÷ë. 120 ÇÇÄ; ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà íå ìîæå äà ñå ïîçîâå íà äàâíîñòòà ñëåä êàòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ âå÷å å ðåàëèçèðàíî - ÷ë. 118 ÇÇÄ; ñðîêúò ìîæå äà áúäå ïðåêúñâàí è ñïèðàí íà ïðåäâèäåíèòå â ÷ë. 115 è 116 ÇÇÄ îñíîâàíèÿ.
1. Êàêúâ å ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî å ó÷ðåäåíî ñ åäèíåí äîãîâîð çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, ñúñòîÿùà ñå îò ìíîæåñòâî ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè.
 Ñúçäàäåíà å ïðîòèâîðå÷èâà ïðàêòèêà â ðåøåíèÿ íà ÂÊÑ, ïîñòàíîâåíè ïî ðåäà ÷ë. 291 ÃÏÊ ïî âúïðîñà: êîãà ñëåäâà äà ñå ñ÷èòà óïðàæíåíî ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïðè ó÷ðåäåíà ñóïåðôèöèÿ çà ñãðàäà, â êîÿòî å ïðåäâèäåíî èçãðàæäàíå íà ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè, çà ÷àñò îò êîèòî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ñè å çàïàçèë ïðàâîòî íà ñòðîåæ, à çà äðóãèòå ãî å ó÷ðåäèë ïî åäèíåí äîãîâîð, ñëåä êîåòî ñóïåðôèöèàðÿò å èçâúðøèë ðàçïîðåæäàíå çà îòäåëíèòå îáåêòè â ïîëçà íà ðàçëè÷íè ôèçè÷åñêè èëè þðèäè÷åñêè ëèöà.
 Ñïîðåä åäíîòî ñòàíîâèùå - ðåøåíèå ¹ 57 îò 04.03.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 17/2009 ã.; ðåøåíèå ¹ 16 îò 16.06.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 442/2009 ã. íà ÂÊÑ, ïúðâî ãðàæäàíñêî îòäåëåíèå, ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà âñè÷êè ñóïåðôèöèàðè å óïðàæíåíî ïðè çàâúðøâàíå íà öÿëàòà ñãðàäà â ãðóá ñòðîåæ, êîãàòî ñå ïðèäîáèâà è ñîáñòâåíîñòòà âúðõó îáåêòèòå, íîñèòåëè íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà êîèòî ñà ðàçëè÷íè ëèöà.
 Ñïîðåä äðóãîòî ñòàíîâèùå, èçðàçåíî â ðåøåíèå ¹ 250 îò 21.07.2010 ã. ïî ãð. ä. ¹ 724/2009 ã. íà ÂÊÑ, âòîðî ãðàæäàíñêî îòäåëåíèå, ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå" íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ íå òðÿáâà äà ñå ñâúðçâà ñ ìîìåíòà íà ïðèäîáèâàíå íà ñîáñòâåíîñòòà âúðõó ïîñòðîéêàòà. Àêî ïðåäâèäåíàòà çà ïîñòðîÿâàíå ñãðàäà ñå ñúñòîè îò îòäåëíè, ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè è ïðàâîòî íà ñòðîåæ ñå îòñòúïè íà ðàçëè÷íè ëèöà, òî ñå ñ÷èòà çà ðåàëèçèðàíî îò ìîìåíòà íà ïîñòðîÿâàíå íà ñúîòâåòíèÿ îáåêò â ãðóá ñòðîåæ íåçàâèñèìî îò òîâà äàëè öÿëàòà ñãðàäà å çàâúðøåíà äî òîçè åòàï. Ïðîòèâíîòî ðàçáèðàíå îçíà÷àâà äà ñå îòðå÷å âúçìîæíîñòòà âñåêè îò îáåêòèòå äà ïðèíàäëåæè íà îòäåëåí ñîáñòâåíèê.
 Ñúùåñòâóâà è ñòàíîâèùå â ñúäåáíàòà ïðàêòèêà, ÷å àêî ñãðàäàòà, çà êîÿòî å ó÷ðåäåíî ïðàâî íà ñòðîåæ, ñúäúðæà íÿêîëêî îáåêòà, âñåêè îò òÿõ ñòàâà ãîäåí îáåêò íà ñîáñòâåíîñò ñ èçãðàæäàíåòî ìó ñúñ ñòåíè è ïîêðèâíà ïëî÷à è êúì òîçè ìîìåíò ïðàâîòî íà ñòðîåæ å óïðàæíåíî çà ñúîòâåòíèÿ îáåêò. Òîâà ñòàíîâèùå ñå îñíîâàâà íà òåçàòà, ÷å ÇÓÒ óðåæäà îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ, ñâúðçàíè ñ óñòðîéñòâîòî íà òåðèòîðèÿòà, èíâåñòèöèîííîòî ïðîåêòèðàíå è ñòðîèòåëñòâîòî â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ è ñúäúðæà îãðàíè÷åíèÿ âúðõó ñîáñòâåíîñòòà åäèíñòâåíî çà òåçè öåëè /÷ë. 1, àë. 2 ÇÓÒ/. Ñîáñòâåíîñòòà è äðóãèòå âåùíè ïðàâà, ñïîñîáèòå çà òÿõíîòî ïðèäîáèâàíå, èçãóáâàíå è çàùèòà, êàêòî è âëàäåíèåòî è âïèñâàíèÿòà ñå óðåæäàò â ÇÑ è äðóãèòå ñïåöèàëíè çàêîíè ñïîðåä òèòóëÿðà íà ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò /ÇÄÑ, ÇÎÑ è äð./ èëè ñïîðåä âèäà íà èìîòà /ÇÑÏÇÇ, ÇÃ è äð./ çàòîâà ïðåäâèäåíèòå àäìèíèñòðàòèâíè ïðîöåäóðè â ÇÓÒ çà îäîáðÿâàíå íà èíâåñòèöèîííè ïðîåêòè, çà òÿõíîòî èçìåíåíèå â õîäà íà ñòðîèòåëñòâîòî è ïîåòàïíîòî ìó ðàçðåøàâàíå ñà ñúîáðàçåíè ñ ìàòåðèàëíîïðàâíàòà âúçìîæíîñò îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà äà ñå èçãðàæäàò ïîñëåäîâàòåëíî âúâ âðåìåòî è äà ñå ïðèäîáèâà ñîáñòâåíîñò âúðõó òÿõ. Òàçè óðåäáà íà ÇÓÒ ñëåäâà âúçìîæíîñòèòå íà âåùíîòî ïðàâî, à íå îáðàòíî.
 Âúðõîâíèÿò êàñàöèîíåí ñúä, Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêàòà êîëåãèÿ, íàìèðà çà ïðàâèëíî ïúðâîòî ñòàíîâèùå.
 Ñïîðåä ÷ë. 92 ÇÑ ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà å ñîáñòâåíèê è íà ïîñòðîéêèòå è íàñàæäåíèÿòà âúðõó íåÿ, îñâåí àêî å óñòàíîâåíî äðóãî. Ïðèíöèïúò íà ïðèðàùåíèåòî ñå èçêëþ÷âà ñàìî â èçðè÷íî ïðåäâèäåíèòå â çàêîíà ñëó÷àè. Òàêîâà èçêëþ÷åíèå ñúäúðæà ÷ë. 63, àë. 1 ÇÑ, êîéòî ïðåäîñòàâÿ ïðàâíà âúçìîæíîñò íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà äà îòñòúïè íà äðóãî ëèöå ïðàâîòî äà ïîñòðîè ñãðàäà âúðõó íåÿ, êàêòî è äà ïðèäîáèå ñîáñòâåíîñòòà íà ïîñòðîéêàòà îòäåëíî îò çåìÿòà. ×ë. 67 ÇÑ îïðåäåëÿ ïåòãîäèøåí ñðîê, â êîéòî ñëåäâà äà ñå óïðàæíè ïðàâîòî íà ñòðîåæ è ïîñòàíîâÿâà, ÷å ïðè áåçäåéñòâèå íà ñóïåðôèöèàðÿ òî ñå ïîãàñÿâà ïî äàâíîñò. Î÷åâèäíà å öåëòà íà çàêîíà äà ñòèìóëèðà ñóïåðôèöèàðÿ äà ðåàëèçèðà ñâîåòî îãðàíè÷åíî âåùíî ïðàâî, êîåòî îáðåìåíÿâà èìîòà íà ñîáñòâåíèêà è äà íå äîïóñíå òî äà ñúùåñòâóâà áåç äà èìà ïðåäâèäèìîñò è ÿñíîòà äàëè ùå áúäå óïðàæíåíî è â êàêúâ ñðîê, òúé êàòî îáùîòî ïðàâèëî å, ÷å âåùíèòå ïðàâà íå ñå ïîãàñÿâàò ïî äàâíîñò è ñå èçãóáâàò ñúãëàñíî ÷ë. 99 ÇÑ ñàìî àêî äðóã ãè ïðèäîáèå èëè ñîáñòâåíèêúò ñå îòêàæå îò òÿõ.
 Ó÷ðåäÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ìîæå äà å ïðåõâúðëÿíå íà áúäåùà âåù, ïî ñèëàòà íà êîåòî ïðèîáðåòàòåëÿò ùå ñòàíå ñîáñòâåíèê íà âåùòà, êîãàòî òÿ áúäå èçãðàäåíà â ãðóá âèä. Ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò å ìèñëèìî êàòî ïðàâíà ïîñëåäèöà ñàìî êîãàòî ïðèîáðåòàòåëÿò èìà çàäúëæåíèåòî äà èçãðàäè âåùòà. Êîãàòî çàäúëæåíèåòî çà èçãðàæäàíå íà âåùòà å íà ó÷ðåäèòåëÿ íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, ìÿñòî çà íåãîâîòî ïîãàñÿâàíå ïî äàâíîñò íÿìà. Àêî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ó÷ðåäè ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà, êàòî ñå çàäúëæè äà ÿ ïîñòðîè, òàêà ó÷ðåäåíîòî ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíèòå îáåêòè â ñãðàäàòà íèêîãà íå ùå ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò.
 Íèêîãà íå ñå ïîãàñÿâà ïî äàâíîñò è ïðàâîòî íà ñòðîåæ, îòñòúïåíî êàòî îáåçùåòåíèå çà îò÷óæäåí íåäâèæèì èìîò /§ 11 ÏÐ ÇÓÒ/.
 Óïðàæíÿâàíåòî íà ñóáåêòèâíèòå ïðàâà ïðåäñòàâëÿâà ïîâåäåíèå íà òåõíèÿ òèòóëÿð, íàñî÷åíî êúì îñúùåñòâÿâàíåòî íà ñúäúðæàíèåòî èì, ÷ðåç êîåòî ñå öåëè äà áúäå óäîâëåòâîðåí êîíêðåòåí ïðèçíàò îò çàêîíà èíòåðåñ. Êàòî îãðàíè÷åíî âåùíî ïðàâî, ïðîèçòè÷àùî îò ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò, ïðàâîòî íà ñòðîåæ ñå ñúñòîè îò íÿêîëêî îòäåëíè ïðàâîìîùèÿ. Íåãîâèÿò íîñèòåë èìà ïðàâî äà ïîñòðîè ñãðàäà âúðõó ÷óæäà çåìÿ è äà ïðèäîáèå ñîáñòâåíîñòòà íà ïîñòðîéêàòà, êàêòî è äà ïîëçâà çåìÿòà â ðàìêèòå íà íåîáõîäèìîòî çà ïúëíîöåííîòî ïîëçâàíå íà ïîñòðîéêàòà. Îòäåëíèòå ïðàâîìîùèÿ íå ñà ñàìîñòîÿòåëíè è íåçàâèñèìè åäíî îò äðóãî, òå ôîðìèðàò åäèííî ïðàâî, öåëòà íà êîåòî å äà ñå ïðèòåæàâà ñàìîñòîÿòåëåí îáåêò îòäåëíî îò çåìÿòà â îòêëîíåíèå íà ïðèíöèïà íà ïðèðàùåíèåòî ïî ÷ë. 92 ÇÑ. Ñëåäîâàòåëíî ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå" íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, ñëåäâà äà ñå òúëêóâà â ñìèñúë íà ðåàëèçèðàíå íà ïðàâîìîùèåòî, ÷ðåç êîåòî ñå ïîñòèãà êðàéíàòà öåë - ïðèäîáèâàíå íà ñóïåðôèöèàðíà ñîáñòâåíîñò.
 Ñîáñòâåíîñò âúðõó ñãðàäà, ïîñòðîåíà âúç îñíîâà íà ó÷ðåäåíî ïðàâî íà ñòðîåæ, ìîæå äà âúçíèêíå ñàìî àêî òÿ å îáîñîáåíà êàòî âåù, ñúäúðæàùà ìèíèìàëíè ïðèçíàöè çà ñàìîñòîÿòåëíîñò, çà äà ìîæå äà áúäå ãîäåí îáåêò íà âåùíè ïðàâà ñïîðåä èçèñêâàíèÿòà íà ñúîòâåòíèòå ñòðîèòåëíè íîðìè. Òàêèâà íîðìè ñà ïðèåòè çà ïðúâ ïúò ïðåç 1898 ã. ñúñ Çàêîíà çà áëàãîóñòðîéñòâî íà íàñåëåíèòå ìåñòà â Êíÿæåñòâî Áúëãàðèÿ (îòì.) è îòòîãàâà ñå äîðàçâèâàò ñïîðåä ïîòðåáíîñòèòå íà îáùåñòâåíî-èêîíîìè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ, çà äà ñå ñòèãíå äî äåòàéëíàòà ðåãëàìåíòàöèÿ íà äåéñòâàùèÿ Çàêîí çà óñòðîéñòâî íà òåðèòîðèÿòà /ÇÓÒ/. Ëåãàëíî îïðåäåëåíèå íà ïîíÿòèåòî ñãðàäà å ñúäúðæàë ÷ë. 164 îò Çàêîíà çà áëàãîóñòðîéñòâîòî îò 1941 ã. (îòì.) - òîâà å âñåêè ñòðîåæ, íàä èëè ïîä çåìÿòà, îãðàíè÷åí îò ñòðàíè ñúñ ñòåíè èëè êîëîíè, à îòãîðå - ñ ïîêðèâ è ïðåäíàçíà÷åí çà æèëèùíè, äîìàêèíñêè, ñòîïàíñêè èëè äðóãè íóæäè. Äåôèíèöèÿòà íå å âúçïðîèçâåäåíà â äåéñòâàùèÿ ÇÓÒ, íî ñå èçâåæäà ïî òúëêóâàòåëåí ïúò.
 Ñúãëàñíî ÷ë. 181, àë. 1 è 2 ÇÓÒ ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà ñãðàäà èëè íà ÷àñò îò íåÿ ìîæå äà áúäå ïðåäìåò íà ïðåõâúðëèòåëíà ñäåëêà îò ìîìåíòà íà ó÷ðåäÿâàíåòî ìó äî çàâúðøâàíå íà ñãðàäàòà â ãðóá ñòðîåæ. Ñëåä òîâà ðàçïîðåæäàíåòî ñå èçâúðøâà ñ öÿëàòà ñãðàäà èëè ñúñ ñàìîñòîÿòåëíè ÷àñòè îò íåÿ. Ñëåäîâàòåëíî ðàçïîðåäáàòà îïðåäåëÿ çàâúðøâàíåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ êàòî ìîìåíò íà ïðèäîáèâàíå íà ñîáñòâåíîñò çà îáåêòèòå â öÿëàòà ñãðàäà. Çàêîííàòà äåôèíèöèÿ íà ïîíÿòèåòî "ãðóá ñòðîåæ" /êàðàáèíà/ ñúùî ñå ñúäúðæà â ÇÓÒ. Ñïîðåä § 5, ò. 46 îò Äîïúëíèòåëíèòå ðàçïîðåäáè òîâà å ñãðàäà èëè ïîñòðîéêà, íà êîÿòî ñà èçïúëíåíè îãðàæäàùèòå ñòåíè è ïîêðèâúò, áåç èëè â ðàçëè÷íà ñòåïåí íà èçïúëíåíèå íà äîâúðøèòåëíèòå ðàáîòè. Îò òîçè ìîìåíò ñå ñ÷èòà, ÷å å âúçíèêíàë îáåêòúò íà ñóïåðôèöèàðíà ñîáñòâåíîñò. Äîòîãàâà ñòðîåæúò ïðåäñòàâëÿâà íåäâèæèì èìîò ïî ñìèñúëà íà ÷ë. 110 ÇÑ êàòî ÷àñò îò íåçàâúðøåíà ñãðàäà, êîÿòî å ïðèêðåïåíà êúì çåìÿòà, íî íå å îòäåëåí îáåêò íà ñîáñòâåíîñò è ïðàâîòî íà ñòðîåæ âñå îùå íå å óïðàæíåíî.
 Ïðè ñãðàäè â ðåæèì íà åòàæíà ñîáñòâåíîñò îñâåí ïðàâî íà ñîáñòâåíîñò âúðõó îòäåëíèòå ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè ñúùåñòâóâà è ñúïðèòåæàíèå íà îáùèòå ÷àñòè êàòî äâåòå ïðàâà ñà â íåðàçðèâíî åäèíñòâî - ÷ë. 98 ÇÑ. Çàòîâà å íåäîïóñòèìî äà ñå ðàçêúñâàò îòäåëíèòå ïðàâîìîùèÿ íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ êàòî ñå ïðèåìå, ÷å äî èçòè÷àíå íà ïåòãîäèøíèÿ ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ òî å óïðàæíåíî, íî íå å ïðèäîáèòà ñîáñòâåíîñòòà ïîðàäè íåèçãðàæäàíå íà îáùèòå ÷àñòè.
Ñúñòîÿíèåòî, ïðè êîåòî çà íåîïðåäåëåí ïåðèîä îò âðåìå ñúùåñòâóâàò óïðàæíåíè è íåóïðàæíåíè, íî íåïîãàñåíè ïî äàâíîñò îãðàíè÷åíè âåùíè ïðàâà íà ñòðîåæ çà ÷àñòè îò ñãðàäàòà, â ñúîòíîøåíèå íà ãëàâíà âåù è ïðèíàäëåæíîñò /îñíîâåí îáåêò è îáùè ÷àñòè/ íå å â èíòåðåñ íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà ñãðàäàòà äà áúäå ïîñòðîåíà â ïåòãîäèøåí ñðîê, êîéòî öåëè äà çàùèòè ðàçïîðåäáàòà íà ÷ë. 67 ÇÑ. Íåäîâúðøåíîòî ñòðîèòåëñòâî å íåïðèåìëèâî è îò ãëåäíà òî÷êà íà óñòðîéñòâîòî íà óðáàíèçèðàíèòå òåðèòîðèè, çàòîâà ÇÓÒ ñúäúðæà ðàçïîðåäáè, öåëÿùè äà ñòèìóëèðàò ïðèêëþ÷âàíåòî íà ñòðîåæèòå â îïðåäåëåí ñðîê. Ñïîðåä ÷ë. 153, àë. 2 ÇÓÒ ðàçðåøåíèåòî çà ñòðîåæ ãóáè äåéñòâèåòî ñè, àêî â ïðîäúëæåíèå íà òðè ãîäèíè îò âëèçàíåòî ìó â ñèëà íå å çàïî÷íàëî ñòðîèòåëñòâîòî èëè â ïðîäúëæåíèå íà ïåò ãîäèíè íå å çàâúðøåí ãðóáèÿò ñòðîåæ, îñâåí àêî íå áúäå ïðåçàâåðåíî â åäíîãîäèøåí ñðîê.
 Òúëêóâàíåòî íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ" ÷ðåç îòúæäåñòâÿâàíåòî ìó ñ ôàêòè÷åñêîòî èçâúðøâàíå íà ñòðîèòåëñòâîòî çà îáåêò îò ñãðàäàòà ïðîòèâîðå÷è íà ñúùíîñòíàòà õàðàêòåðèñòèêà íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, êîåòî ìàêàð è îñúùåñòâÿâàùî ñå ïîñëåäîâàòåëíî âúâ âðåìåòî, å åäèííî ïðàâî. Òî ñå óïðàæíÿâà íå êîãàòî ñà ïîñòðîåíè îòäåëíèòå îáåêòè - ãàðàæè, ìàãàçèíè, àïàðòàìåíòè, îôèñè è äð., à ïðè çàâúðøâàíåòî íà öÿëàòà ñãðàäà â ãðóá ñòðîåæ. Â òîçè ìîìåíò ñå ïðèäîáèâà è ñîáñòâåíîñòòà âúðõó îáåêòèòå, çà êîèòî íîñèòåëè íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ñà ðàçëè÷íè ëèöà, çàùîòî ñà èçãðàäåíè è îáùèòå ÷àñòè. Èçêëþ÷åíèå îò òîâà ïðàâèëî å äîïóñòèìî ñàìî â õèïîòåçàòà íà ÷ë. 152, àë. 2 ÇÓÒ - êîãàòî ðàçðåøåíèåòî çà ñòðîåæ å èçäàäåíî çà îòäåëíè åòàïè /÷àñòè/ íà ñòðîåæèòå, êîèòî ìîãàò äà ñå èçïúëíÿâàò è ïîëçâàò ñàìîñòîÿòåëíî, à çà æèëèùíèòå ñãðàäè è çà îòäåëíè åòàæè îò ñãðàäàòà - ïðè óñëîâèå, ÷å ñå çàâúðøè àðõèòåêòóðíî-ïðîñòðàíñòâåíîòî è ôàñàäíîòî îôîðìÿíå íà âñåêè åòàï îò ñòðîèòåëñòâîòî.
 Ñ îãëåä íà èçëîæåíîòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî ñìèñúëà íà ÷ë. 67 ÇÑ å óïðàæíåíî ïðè èçãðàæäàíå íà ñãðàäàòà â ãðóá ñòðîåæ èëè çàâúðøâàíå íà ñúîòâåòíèÿ åòàï íà ñòðîèòåëñòâîòî â õèïîòåçàòà íà ÷ë. 152, àë. 2 ÇÓÒ êàêòî ïðè ó÷ðåäåíî ïðàâî íà ñòðîåæ çà öÿëàòà ñãðàäà íà åäèí ïðàâåí ñóáåêò, òàêà è êîãàòî òîé ãî ïðåõâúðëè çà îòäåëíè îáåêòè íà òðåòè ëèöà.
 Ïðàâîòî íà ñòðîåæ ñå ó÷ðåäÿâà ñ äîãîâîð èëè ñ àäìèíèñòðàòèâåí àêò, êàòî ïî-÷åñòî ñðåùàíàòà õèïîòåçà å äîãîâîðúò, êîéòî ïî îáùîòî ïðàâèëî íà ÷ë. 18 ÇÇÄ ñëåäâà äà áúäå ñêëþ÷åí ñ íîòàðèàëåí àêò. Â ñúâðåìåííèòå óñëîâèÿ ñå å íàëîæèëà ïðàêòèêàòà ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà äà ñêëþ÷âà äîãîâîð çà ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâî íà ñòðîåæ çà ÷àñò îò ïðåäâèäåíèòå çà èçãðàæäàíå îáåêòè â áúäåùàòà ñãðàäà ñúñ ñòðîèòåë-ïðåäïðèåìà÷, êîéòî ïîåìà çàäúëæåíèå äà ÿ ïîñòðîè è âúâåäå â åêñïëîàòàöèÿ. Ïðè íåèçïúëíåíèå íà çàäúëæåíèåòî çà èçãðàæäàíå íà ñãðàäàòà â óãîâîðåíèÿ ñðîê, ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ìîæå äà ðàçâàëè äîãîâîðà ïî ñúäåáåí ðåä, ñ êîåòî ùå îòïàäíå ïðàâíîòî ìó äåéñòâèå. Äðóãî ñàìîñòîÿòåëíî îñíîâàíèå çà ïðåêðàòÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ å ïîãàñÿâàíåòî ìó ïî äàâíîñò. Ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ìîæå, áåç äà ðàçâàëÿ äîãîâîðà, íàïðàâî äà ñå ïîçîâå íà äàâíîñòòà êàòî ïðåäÿâè èñê çà ñîáñòâåíîñò ñðåùó ñóïåðôèöèàðÿ, íà êîãîòî òîé å îòñòúïèë ïðàâîòî íà ñòðîåæ, àêî â ïåòãîäèøíèÿ ñðîê îò ó÷ðåäÿâàíåòî ìó, ñãðàäàòà íå å çàâúðøåíà äî ïîêðèâ. Ïðè óâàæàâàíåòî íà èñêà ïðàâîòî íà ñòðîåæ êàòî ïîãàñåíî ïî äàâíîñò ùå ñå âúðíå â ïàòðèìîíèóìà íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà è òîé ùå ïðèäîáèå è ïîäîáðåíèÿòà âúðõó íåÿ - èçãðàäåíèòå îáåêòè èëè åòàæè, çàùîòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ, ñêëþ÷åíî ïî åäèíåí äîãîâîð ñúñ ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, íå ìîæå äà áúäå óïðàæíåíî ÷àñòè÷íî. Àêî â ïåòãîäèøíèÿ ñðîê ñãðàäàòà íå å çàâúðøåíà äî ïîêðèâ, ïðàâîòî íà ñòðîåæ ùå ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò èçöÿëî, à íå ñàìî çà íåçàâúðøåíèòå îáåêòè.
 Àêî äîãîâîðúò ìåæäó ñòðîèòåëÿ-ïðåäïðèåìà÷ è ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà áúäå ðàçâàëåí è ìåæäóâðåìåííî ïðàâîòî íà ñòðîåæ å ïðåõâúðëåíî íà òðåòè ëèöà, òåçè îò òÿõ, êîèòî ñà äîãîâàðÿëè ïðåäè ïðåäÿâÿâàíå íà èñêà è âïèñâàíåòî íà èñêîâàòà ìîëáà ñëåä ïúðâîíà÷àëíîòî ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, ùå çàïàçÿò ïðàâàòà ñè íà îñíîâàíèå ÷ë. 88, àë. 2 ÇÇÄ. Òå îáà÷å ÷åðïÿò ïðàâà îò ïúðâîíà÷àëíèÿ ñóïåðôèöèàð è çàòîâà íå ìîãàò äà áúäàò â ïî-áëàãîïðèÿòíî ïîëîæåíèå îò íåãî. Ïîñëåäâàùîòî ïðåõâúðëÿíå íå îáâúðçâà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, çàòîâà ïðàâîòî íà ñòðîåæ òðÿáâà äà ñå ðåàëèçèðà â ðàìêèòå íà ïåòãîäèøíèÿ ñðîê îò ó÷ðåäÿâàíåòî íà ñóïåðôèöèÿòà. Àêî òîçè ñðîê íå å ñïàçåí è äàâíîñòòà íå å ñïèðàíà è ïðåêúñâàíà, ïðàâîòî ùå ñå ïîãàñè çà âñè÷êè îáåêòè ïðè ïîçîâàâàíå íà äàâíîñòòà îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà. Òîé ùå ïðèäîáèå èçãðàäåíàòà ÷àñò îò ñãðàäàòà ïî ïðàâèëîòî íà ÷ë. 92 ÇÑ, à ñóïåðôèöèàðÿò ùå èìà ïðàâàòà ïî ÷ë. 72 ÇÑ êàòî äîáðîñúâåñòåí âëàäåëåö, çàùîòî å ïðèäîáèë ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà âàëèäíî çàêîííî îñíîâàíèå. Çà ëèêâèäàöèÿòà íà îòíîøåíèÿòà ñúñ ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà â òîçè ñëó÷àé ñëåäâà äà íàìåðÿò ïðèëîæåíèå ðàçÿñíåíèÿòà, äàäåíè â ÏÏÂÑ 6/74 ã. ò. IV êàòî ñóïåðôèöèàðÿò ùå èìà ïðàâî äà ïîëó÷è óâåëè÷åíàòà ñòîéíîñò íà èìîòà. Ïðè òîâà ðàçðåøåíèå ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ùå èìà âúçìîæíîñò äà ó÷ðåäè ïðàâîòî íà ñòðîåæ âúçìåçäíî íà äðóãî ôèçè÷åñêî èëè þðèäè÷åñêî ëèöå, çà äà ïîëó÷è ñðåäñòâà çà èçãðàæäàíå íà ñâîèòå îáåêòè è äîâúðøâàíå íà ñãðàäàòà, êàêòî è äà îáåçùåòè ñóïåðôèöèàðèòå ñ ïîãàñåíè ïðàâà. Âúçìîæíî å îáà÷å íåãîâèÿò èíòåðåñ, çà äîâúðøâàíå íà ñãðàäàòà äà èçèñêâà äà ñå çàïàçÿò ïðàâàòà íà òåçè, ÷èèòî îáåêòè ñà èçãðàäåíè, çàòîâà òîé ìîæå äà óïðàæíè ïðàâîòî ñè çà ïðåêðàòÿâàíå íà ñóïåðôèöèÿòà íà îñíîâàíèå ÷ë. 67 ÇÑ ñàìî ïî îòíîøåíèå íà ëèöàòà, ÷èèòî îáåêòè íå ñà ïîñòðîåíè.
2. Îò êîé ìîìåíò çàïî÷âà äà òå÷å äàâíîñòíèÿò ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ è ïðåêúñâà ëè ñå òîé ïðè ïðåõâúðëÿíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ïúðâîíà÷àëíèÿ íà ïîñëåäâàù ñóïåðôèöèàð.
 Êîãàòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ ñå ó÷ðåäÿâà ñ äîãîâîð ìåæäó ñòðàíèòå, îò ìîìåíòà íà ñêëþ÷âàíåòî ìó èëè îò ìîìåíòà, â êîéòî òå ñà óãîâîðèëè, ÷å ùå ïîðîäè äåéñòâèå, çàïî÷âà äà òå÷å è ñðîêúò çà óïðàæíÿâàíåòî ìó. Ó÷ðåäèòåëÿò íà ïðàâîòî ñëåäâà äà ñúäåéñòâà íà ñóïåðôèöèàðÿ çà èçïúëíåíèåòî íà äîãîâîðà. Àêî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà íÿìàò /ïîðàäè ñúñòîÿíèåòî íà èìîòà/ è íå ñà ïîåëè çàäúëæåíèå äà èçâúðøàò íÿêàêâè ôàêòè÷åñêè èëè ïðàâíè äåéñòâèÿ, âñè÷êè íåîáõîäèìè äåéñòâèÿ çà çàïî÷âàíåòî íà ñòðîåæà òðÿáâà äà áúäàò èçâúðøåíè îò ñóïåðôèöèàðÿ. Àêî ñïîðåä åñòåñòâîòî íà ó÷ðåäåíèòå ïðàâà â äîãîâîðà ñóïåðôèöèàðÿò íå ìîæå äà ïðåäïðèåìå íÿêîå îò íåîáõîäèìèòå äåéñòâèÿ ïî ðåäà íà ÇÓÒ áåç ñúäåéñòâèåòî íà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà, èëè àêî íÿêîé îò òÿõ íåäîáðîñúâåñòíî ñå ïðîòèâîïîñòàâè íà ïðåäïðèåòè îò ñóïåðôèöèàðÿ äåéñòâèÿ, ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà íå ìîãàò äà ñå ïîçîâàò íà çàáàâÿíåòî íà ñòðîåæà ïî òàçè ïðè÷èíà, òúé êàòî íèêîé íå ìîæå äà ÷åðïè ïðàâà îò ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò. Àêî ñòðîèòåëñòâîòî ñå çàáàâè ïî äðóãè îáåêòèâíè ïðè÷èíè, êîèòî íå ñà ñâúðçàíè ñ íåäîáðîñúâåñòíî ïîâåäåíèå íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà è ñ íåèçïúëíåíèå íà çàäúëæåíèÿòà íà ñóïåðôèöèàðÿ, êàòî íàïðèìåð ñúäåáíè ñïîðîâå ñ òðåòè ëèöà ïî ïîâîä íà èçäàäåíèòå ðàçðåøåíèÿ íà ñòðîåæ, ïðåç âðåìåòðàåíåòî èì ñðîêúò ïî ÷ë. 67 ÇÑ ñúùî íÿìà äà òå÷å.
 Ïîñëåäâàùîòî ïðåõâúðëÿíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ñóïåðôèöèàðÿ íà òðåòî ëèöå íå îáâúðçâà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà è ïî îòíîøåíèå íà ïðèîáðåòàòåëÿ íå çàïî÷âà äà òå÷å íîâ ñðîê çà óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, çàùîòî òîé íå ìîæå äà èìà ïîâå÷å ïðàâà îò ñâîÿ ïðàâîäàòåë. Ïåòãîäèøíèÿò äàâíîñòåí ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ òå÷å îò åäèí è ñúùè ìîìåíò êàêòî çà ïúðâîíà÷àëíèÿ òèòóëÿð íà ó÷ðåäåíîòî ïðàâî íà ñòðîåæ, òàêà è çà ëèöàòà, íà êîèòî òîé âïîñëåäñòâèå ïðåõâúðëÿ òîâà ïðàâî çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäàòà.
 Èçâîäúò å, ÷å äàâíîñòíèÿò ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ çàïî÷âà äà òå÷å îò ìîìåíòà, â êîéòî äîãîâîðúò çà ó÷ðåäÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïîðîäè äåéñòâèå, íåçàâèñèìî îò âñÿêàêâè ïîñëåäâàùè ïðåõâúðëÿíèÿ. Àêî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà /èëè äîðè íÿêîè îò òÿõ/ íåäîáðîñúâåñòíî ñà ñúçäàâàëè ïðå÷êè çà ðåàëèçèðàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, òå íå ìîãàò äà ñå ïîëçâàò îò ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò.
3. Îáóñëîâåíî ëè å óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà îò åäíè ñóïåðôèöèàðè îò óïðàæíÿâàíåòî íà ñúîòâåòíèòå ïðàâà îò äðóãè ñóïåðôèöèàðè, êîãàòî òå ñà ñêëþ÷èëè èíäèâèäóàëíè äîãîâîðè ñúñ ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà.
 Ïðè ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà îòäåëíèòå ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè íà ðàçëè÷íè ëèöà, òî âúçíèêâà îò îòäåëíè äîãîâîðè è íå ìîæå äà ñå ðàçãëåæäà êàòî åäèííî çà öÿëàòà ñãðàäà. Êîãàòî òåçè îáåêòè ìîãàò äà áúäàò ïîñòðîåíè ñàìî â îïðåäåëåíà ïîñëåäîâàòåëíîñò è óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ñóïåðôèöèàðÿ çàâèñè îò èçâúðøâàíåòî íà ôàêòè÷åñêè èëè ïðàâíè äåéñòâèÿ îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, òîé /ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà/ íå ìîæå äà ñå ïîçîâå íà çàáàâÿíåòî íà ñòðîåæà ïî òàçè ïðè÷èíà, òúé êàòî íèêîé íå ìîæå äà ÷åðïè ïðàâà îò ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò. Òàêà íàïðèìåð, àêî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ó÷ðåäÿâà ïðàâî íà ñòðîåæ çà âòîðèÿ è òðåòèÿ åòàæ, êàòî ñå çàäúëæàâà äà ïîñòðîè çà ñåáå ñè ïúðâèÿ åòàæ è íå ãî èçãðàäè, òîé íå ìîæå äà èçèñêâà îò ñóïåðôèöèàðèòå äà ðåàëèçèðàò òÿõíîòî ïðàâî. Òî íå ìîæå äà ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò, òúé êàòî äàâíîñòíèÿò ñðîê íå ìîæå äà çàïî÷íå äà òå÷å. Àíàëîãè÷íî å ïîëîæåíèåòî çà òðåòèÿ åòàæ, êîãàòî ñóïåðôèöèàðÿò ñ ïðàâî íà ñòðîåæ çà âòîðèÿ åòàæ íå ãî èçãðàæäà. Â òîçè ñëó÷àé äàâíîñòíèÿò ñðîê çà óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà òðåòèÿ åòàæ íå ìîæå äà çàïî÷íå äà òå÷å, äîêàòî íå å èçïúëíåí âòîðèÿò åòàæ - îò ñóïåðôèöèàðÿ çà òîçè åòàæ èëè îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, ñëåä êàòî ïðàâîòî íà áåçäåéñòâàëèÿ ñóïåðôèöèàð áúäå ïîãàñåíî ïî äàâíîñò. Ñðîêúò îáà÷å íÿìà äà òå÷å ñàìî çà ñóïåðôèöèàðÿ, êîéòî ÷åðïè ïðàâîòî ñè îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà. Àêî òîé îò ñâîÿ ñòðàíà ãî ïðåõâúðëè íà òðåòî ëèöå, çà íåãî ùå âàæè êàçàíîòî â ò. 2 è íÿìà äà çàïî÷íå íîâ ñðîê îò ìîìåíòà íà ïðèäîáèâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ. Àêî ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà ñóïåðôèöèàðÿ íà âòîðèÿ åòàæ ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò, èëè äîãîâîðúò ñ íåãî ñå ðàçâàëè, ìîãàò äà áúäàò ïðåóðåäåíè îòíîøåíèÿòà ìåæäó ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà è ñóïåðôèöèàðÿ, ÷èéòî ñðîê çà óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ íå å çàïî÷íàë äà òå÷å. Âñåêè îò ñóïåðôèöèàðèòå îáà÷å, êàêòî è ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà, êîãàòî òîé å çàïàçèë çà ñåáå ñè ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà îòäåëíè îáåêòè, å äëúæåí /îñâåí àêî â äîãîâîðà íå å óãîâîðåíî äðóãî/ äà ó÷àñòâà â èçãðàæäàíåòî íà îáùèòå ÷àñòè ïî ÷ë. 38 ÇÑ - îñíîâè, ïîêðèâ è äð.
 Ïî èçëîæåíèòå ñúîáðàæåíèÿ Âúðõîâíèÿò êàñàöèîíåí ñúä, Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêàòà êîëåãèÿ, íà îñíîâàíèå ÷ë. 292 ÃÏÊ

   ÐÅØÈ:

 1. Ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî å ó÷ðåäåíî ñ åäèíåí äîãîâîð çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, ñúñòîÿùà ñå îò ìíîæåñòâî ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè âêëþ÷èòåëíî è ïðè ïîñëåäâàùî ïðåõâúðëÿíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà äðóãè ëèöà, å èçãðàæäàíåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ íà ñãðàäàòà èëè ñúîòâåòíèÿ åòàï, çà êîéòî å èçäàäåíî ðàçðåøåíèåòî çà ñòðîåæ.
2. Äàâíîñòíèÿò ñðîê ïî ÷ë. 67 ÇÑ çàïî÷âà äà òå÷å îò ìîìåíòà, â êîéòî äîãîâîðúò çà ó÷ðåäÿâàíåòî ìó ïîðîäè äåéñòâèå, íåçàâèñèìî îò âñÿêàêâè ïîñëåäâàùè ïðåõâúðëÿíèÿ. Àêî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà íåäîáðîñúâåñòíî ñà ñúçäàâàëè ïðå÷êè çà ðåàëèçèðàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, òå íå ìîãàò äà ñå ïîëçâàò îò ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò.
3. Óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ âúðõó îòäåëåí îáåêò â ñãðàäà ñ äâà èëè ïîâå÷å ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè, êîåòî ïúðâîíà÷àëíî å ó÷ðåäåíî ñ èíäèâèäóàëíè äîãîâîðè íà ðàçëè÷íè ëèöà, ìîæå äà å îáóñëîâåíî îò ôàêòè÷åñêîòî èçãðàæäàíå íà äðóã îáåêò â ñãðàäàòà, çàäúëæåíèå çà èçïúëíåíèåòî íà êîéòî å ïîåòî îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà èëè îò äðóã ñóïåðôèöèàð, ïîëó÷èë ïðàâîòî íà ñòðîåæ îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà.
 Â òîçè ñëó÷àé íà÷àëîòî íà ñðîêà ïî ÷ë. 67 ÇÑ çà âñåêè îò ñóïåðôèöèàðèòå ùå çàïî÷íå äà òå÷å îò ìîìåíòà, êîãàòî ôàêòè÷åñêè ìîæå äà çàïî÷íå ñòðîèòåëñòâîòî çà ñúîòâåòíèÿ îáåêò.

   ÎÑÎÁÅÍÎ ÌÍÅÍÈÅ ïî ò. 1 îò Òúëêóâàòåëíî ðåøåíèå ¹ 1/2011 íà Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêàòà êîëåãèÿ íà Âúðõîâíèÿ êàñàöèîíåí ñúä ïî ãð. ä. ¹ 1/2011

 Ñúùåñòâóâàò äâå ïðîòèâîïîëîæíè ðàçáèðàíèÿ çà çíà÷åíèåòî íà ïðàâíàòà óðåäáà â ÇÓÒ. Ñïîðåä åäíîòî ÇÓÒ ñúäúðæà ñïåöèàëíè ðàçïîðåäáè, óðåæäàùè ôàêòè÷åñêèÿ ñúñòàâ íà âúçíèêâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, íà íåãîâîòî óïðàæíÿâàíå, êàêòî è íà ïîãàñÿâàíåòî ìó, à ñïîðåä äðóãîòî ÇÓÒ ñúäúðæà ðàçïîðåäáè, óðåæäàùè àäìèíèñòðàòèâíèÿ ðåä çà óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ âúâ âðúçêà ñ èíâåñòèöèîííîòî ïðîåêòèðàíå, ñòðîèòåëñòâîòî è îïðåäåëåíè îãðàíè÷åíèÿ âúðõó ñîáñòâåíîñòòà çà óñòðîéñòâåíè öåëè.
 Ñïîðåä ïúðâîòî ðàçáèðàíå àäìèíèñòðàòèâíèòå îðãàíè ó÷àñòâàò ñúñ ñâîèòå àêòîâå ïðè âúçíèêâàíåòî, ïðîìåíÿíåòî è ïîãàñÿâàíåòî íà âåùíèòå ïðàâà. Ñóáåêòèâíèòå âåùíè ïðàâà íå ìîæå äà âúçíèêíàò, äà ñå ïðîìåíÿò èëè äà ñå ïîãàñÿò, áåç èçäàâàíåòî íà ñúîòâåòíèÿ àäìèíèñòðàòèâåí àêò, òúé êàòî òîé ñúñòàâëÿâà àäìèíèñòðàòèâíîïðàâåí åëåìåíò îò ñìåñåí ôàêòè÷åñêè ñúñòàâ.
 Òîâà ðàçáèðàíå çà ðîëÿòà íà àäìèíèñòðàòèâíèòå îðãàíè íå ìîæå äà áúäå ñïîäåëåíî. Ðîëÿòà íà àäìèíèñòðàöèÿòà å íå äà ñå íàìåñâà ñúñ ñâîèòå àêòîâå â ãðàæäàíñêèòå ïðàâîîòíîøåíèÿ, à äà çà÷èòà ñúùåñòâóâàùèòå ñóáåêòèâíè ïðàâà êàòî èçäàâà ñúîòâåòíè àäìèíèñòðàòèâíè àêòîâå, êîãàòî îáùåñòâåíèÿò èíòåðåñ íàëàãà âúâåæäàíåòî íà ðåä çà óïðàæíÿâàíåòî èëè îãðàíè÷àâàíåòî èì.
 Ñîáñòâåíîñòòà, äðóãèòå âåùíè ïðàâà è òÿõíîòî ïðèäîáèâàíå, èçãóáâàíå è çàùèòà, êàêòî è âëàäåíèåòî è âïèñâàíèÿòà ñå óðåæäàò â ÇÑ è äðóãèòå ñïåöèàëíè çàêîíè ñïîðåä òèòóëÿðà íà ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò (ÇÄÑ, ÇÎÑ è äð.) èëè ñïîðåä âèäà íà èìîòà (ÇÑÏÇÇ, ÇÃ è äð.). ÇÓÒ óðåæäà îáùåñòâåíèòå îòíîøåíèÿ, ñâúðçàíè ñ óñòðîéñòâîòî íà òåðèòîðèÿòà, èíâåñòèöèîííîòî ïðîåêòèðàíå è ñòðîèòåëñòâîòî, è îïðåäåëÿ îãðàíè÷åíèÿòà âúðõó ñîáñòâåíîñòòà çà óñòðîéñòâåíè öåëè (÷ë. 1, àë. 2 ÇÓÒ).
 Â ÷ë. 152, àë. 2, ÷ë. 154, àë. 5 è ÷ë. 183 ÇÓÒ ñà óðåäåíè âúçìîæíîñòèòå çà ïîåòàïíî ðàçðåøàâàíå íà ñòðîåæ, çà èçìåíÿâàíå íà îäîáðåíèÿ èíâåñòèöèîíåí ïðîåêò â ïðîöåñà íà ñòðîèòåëñòâîòî, êàêòî è çà ðàçðåøàâàíå íà ïðèñòðîÿâàíå è íàäñòðîÿâàíå. Òåçè àäìèíèñòðàòèâíè ïðîöåäóðè ñà ñúîáðàçåíè ñ ìàòåðèàëíîïðàâíàòà âúçìîæíîñò îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà äà ñå èçãðàæäàò ïîñëåäîâàòåëíî âúâ âðåìåòî è äà ñå ïðèäîáèâà ñîáñòâåíîñò âúðõó òÿõ. Ïúðâè÷íà å âúçìîæíîñòòà âúâ âåùíîòî ïðàâî, à óðåäáàòà íà ðåäà, ïî êîéòî òðÿáâà äà ñòàâà òîâà ñ îãëåä ïîñòèãàíåòî íà îïðåäåëåíè óñòðîéñòâåíè öåëè â ÇÓÒ, å âòîðè÷íà. Îò âîëÿòà íà çàèíòåðåñîâàíèÿ çàâèñè êîãà ùå ñå èçãðàæäàò îòäåëíèòå îáåêòè è ñúîòâåòíî ùå âúçíèêâà ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò âúðõó òÿõ. Îò íåãîâîòî èñêàíå çàâèñè êàêâî ðàçðåøåíèå ùå ñå èçäàäå è íÿìà íèêàêâà ïðå÷êà, ñëåä êàòî å ïîèñêàíî è èçäàäåíî ðàçðåøåíèå çà öåëèÿ ñòðîåæ äà áúäå èçâúðøåí ñàìî îïðåäåëåí åòàï îò íåãî èëè äà áúäàò èçïúëíåíè äðóãè (ðàçëè÷íè) îáåêòè ïîðàäè ïðîìåíè íà èêîíîìè÷åñêèòå óñëîâèÿ, ïîðàäè ïðîìÿíà íà èíâåñòèöèîííèòå íàìåðåíèÿ èëè ïî êàêâàòî è äà áèëî äðóãà ïðè÷èíà.
 Îò ÇÓÒ íå ìîæå äà ñå âàäÿò àðãóìåíòè çà âúçíèêâàíåòî, ïðîìåíÿíåòî è ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñîáñòåâíîñò. Ñïîðåä ÷ë. 159, àë. 3 ÇÓÒ ïîäðîáíèÿò óñòðîéñòâåí ïëàí å ïðèëîæåí ïî îòíîøåíèå íà çàñòðîÿâàíåòî, êîãàòî ñà èçïúëíåíè ñòðîèòåëíèòå è ìîíòàæíèòå ðàáîòè ïî ôóíäàìåíòèòå íà ñòðîåæà è àäìèíèñòðàöèÿòà èçâúðøè ïðîâåðêà çà óñòàíîâÿâàíå ñúîòâåòñòâèåòî íà ñòðîåæà ñ èçäàäåíèòå ñòðîèòåëíè êíèæà, íî îò òîâà íå ñëåäâà, ÷å ñòðîåæúò å èçâúðøåí è ñãðàäàòà ñúùåñòâóâà êàòî îáåêò íà ïðàâîòî. Ñïîðåä ÷ë. 180 ÇÓÒ ïðàâîòî íà ñòðîåæ â ïîçåìëåí èìîò ñå ó÷ðåäÿâà â ñúîòâåòñòâèå ñ âëÿçúë â ñèëà ïîäðîáåí óñòðîéñòâåí ïëàí èëè âèçà çà ïðîåêòèðàíå, èçäàäåíà îò ãëàâíèÿ àðõèòåêò íà îáùèíàòà (ðàéîíà), íî îò òîâà íå ñëåäâà, ÷å ó÷ðåäÿâàíåòî íà ïðàâî íà ñòðîåæ èìà ñìåñåí ôàêòè÷åñêè ñúñòàâ, âêëþ÷âàù àäìèíèñòðàòèâíîïðàâíè è ãðàæäàíñêîïðàâíè åëåìåíòè è ïðè îòñúñòâèå, ïîðîê èëè îòïàäàíå íà íÿêîé îò àäìèíèñòðàòèâíîïðàâíèòå åëåìåíòè íå âúçíèêâà èëè ñå ïîãàñÿâà ïðàâî íà ñòðîåæ. Ñïîðåä ÷ë. 181 ÇÓÒ ïðàâîòî íà ñòðîåæ íà ñãðàäà èëè íà ÷àñò îò íåÿ ìîæå äà áúäå ïðåäìåò íà ïðåõâúðëèòåëíà ñäåëêà îò ìîìåíòà íà ó÷ðåäÿâàíåòî ìó äî çàâúðøâàíå íà ñãðàäàòà â ãðóá ñòðîåæ è åäâà ñëåä çàâúðøâàíåòî é, êîíñòàòèðàíî ñ ïðîòîêîë íà îáùèíñêàòà (ðàéîííàòà) àäìèíèñòðàöèÿ, ïðåäìåò íà ïðåõâúðëèòåëíà ñäåëêà ìîæå äà áúäå ïîñòðîåíàòà ñãðàäà èëè ñàìîñòîÿòåëíè ÷àñòè îò íåÿ, íî îò òîâà íå ñëåäâà, ÷å óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ èìà ñìåñåí ôàêòè÷åñêè ñúñòàâ, âêëþ÷âàù àäìèíèñòðàòèâíîïðàâíè è ãðàæäàíñêîïðàâíè åëåìåíòè è äî èçäàâàíåòî íà ïðîòîêîëà ïî ÷ë. 181, àë. 2 ÇÓÒ ïðàâîòî íà ñòðîåæ íå å ðåàëèçèðàíî è ñëåäîâàòåëíî íå å âúçíèêíàëî ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò âúðõó îòäåëíèòå îáåêòè â íåÿ. Èçâúðøâàíåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ íà ñãðàäàòà íå ìîæå äà ñå ñâúðçâà ñ èçïúëíåíèåòî íà îäîáðåíèÿ èíâåñòèöèîíåí ïðîåêò íèòî ñ èçãóáâàíå íà ïðàâíîòî ìó äåéñòâèå ñúãëàñíî ÷ë. ÷ë. 145, àë. 4 è ÷ë. 153, àë. 2 è 3 ÇÓÒ. Èçãóáåíîòî ïðàâíî äåéñòâèå íà èíâåñòèöèîííèÿ ïðîåêò ìîæå äà áúäå âúçñòàíîâåíî áåçïðîáëåìíî ÷ðåç ïðåîäîáðÿâàíåòî ìó, à â õîäà íà ñòðîèòåëñòâîòî ìîæå äà ñå äîïóñêàò èçìåíåíèÿ â îäîáðåíèÿ èâíåñòèöèîíåí ïðîåêò, ñ êîèòî äà ñå ïðîìåíÿò ñòðîèòåëíàòà êîíñòðóêöèÿ è âèäà íà êîíñòðóêòèâíèòå åëåìåíòè è/èëè íàòîâàðâàíèÿòà, äà ñå ïðîìåíÿ âèäà è ðàçïîëîæåíèåòî íà îòäåëíèòå îáåêòè â ñãðàäàòà, âêëþ÷èòåëíî è áðîÿ íà åòàæèòå, ôîðìàòà è âèäà íà ïîêðèâà, êàêòî è íà äðóãè îáùè ÷àñòè íà ñãðàäàòà. Ïî ðåäà íà ÷ë. 154, àë. 5 ÇÓÒ ìîæå äà áúäå äîïóñíàòà è åòàïíîñò íà ñòðîèòåëñòâîòî, êîÿòî íå å ïîèñêàíà è íå å óñòàíîâåíà ïðè èçäàâàíåòî íà ïúðâîíà÷àëíîòî ðàçðåøåíèå çà ñòðîåæ. Ñìèñúëúò íà ÷ë. 181 ÇÓÒ å äà ïîñî÷è êðàéíèÿò ìîìåíò, äî êîéòî ìîæå äà ñå ïðåõâúðëÿ ïðàâî íà ñòðîåæ è ñëåä êîéòî òðÿáâà äà ïðåõâúðëÿ ïðàâî íà ñîáñòâåíîñò âúðõó îòäåëíèòå îáåêòè, òúé êàòî â ðàéîíèòå ñ âëÿçëà â ñèëà êàäàñòðàëíà êàðòà ñãðàäèòå â ñòðîåæ íå ñà îáåêò íà êàäàñòúðà è îòäåëåí îáåêò â ñãðàäà íå ìîæå äà ïîëó÷è èäåíòèôèêàòîð, äîêàòî â ðàéîíèòå, â êîèòî íÿìà âëÿçëà â ñèëà êàäàñòðàëíà êàðòà íå ñúùåñòâóâà ïðå÷êà äà ñå ïðåõâúðëè ïðàâîòî íà ñîáñòâåíîñò âúðõó îòäåëåí îáåêò â íåçàâúðøåíà ñãðàäà. Çàòîâà â ÷ë. 12, àë. 2 ÇÌÄÒ, Ïðèëîæåíèå ¹ 2 äàíú÷íàòà îöåíêà íà ñàìîñòîÿòåëåí îáåêò â íåçàâúðøåíà ñãðàäà ñå îïðåäåëÿ êàòî ÷àñò îò äàíú÷íàòà îöåíêà íà íåçàâúðøåíàòà ñãðàäà, ñúîòâåòñòâàùà íà îòíîøåíèåòî ìåæäó áðóòî ïëîùòà íà îáåêòà (âêë. èäåàëíè ÷àñòè îò îáùèòå ÷àñòè íà ñãðàäàòà) êúì áðóòî ïëîùòà íà ñãðàäàòà ïî ïðîåêò.
 Çà äà áúäå ðàçáðàí èíñòèòóòúò íà ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò, òîé òðÿáâà äà áúäå ñðàâíåí ñ äðóãè èíñòèòóòè, êîèòî ïîðàæäàò ñúùèÿ ðåçóëòàò - ïîãàñÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ. Òîâà ñà ðàçâàëÿíåòî íà äîãîâîðà çà ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâî íà ñòðîåæ è ïðèäîáèâàíåòî ïî äàâíîñò.
 Ó÷ðåäÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ìîæå äà å ïðåõâúðëÿíå íà áúäåùà âåù, ïî ñèëàòà íà êîåòî ïðèîáðåòàòåëÿò ùå ñòàíå ñîáñòâåíèê íà âåùòà, êîãàòî òÿ áúäå èçãðàäåíà â ãðóá âèä. Ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò å ìèñëèìî êàòî ïðàâíà ïîñëåäèöà ñàìî êîãàòî ïðèîáðåòàòåëÿò èìà çàäúëæåíèåòî äà èçãðàäè âåùòà. Êîãàòî çàäúëæåíèåòî çà èçãðàæäàíå íà âåùòà å íà ó÷ðåäèòåëÿ íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, ìÿñòî çà íåãîâîòî ïîãàñÿâàíå ïî äàâíîñò íÿìà. Àêî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ó÷ðåäè ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäà, êàòî ñå çàäúëæè äà ÿ ïîñòðîè, òàêà ó÷ðåäåíîòî ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíèòå îáåêòè â ñãðàäàòà íèêîãà íå ùå ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò.
 Íèêîãà íå ñå ïîãàñÿâà ïî äàâíîñò è ïðàâîòî íà ñòðîåæ, îòñòúïåíî êàòî îáåçùåòåíèå çà îò÷óæäåí íåäâèæèì èìîò (§ 11 ÏÐ ÇÓÒ).
 Êàêâî å ñúîòíîøåíèåòî ìåæäó ðàçâàëÿíåòî íà äîãîâîð çà ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâî íà ñòðîåæ îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà ïîðàäè çàáàâÿíå íà ñòðîåæà è ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò (êîãàòî òî å âúçìîæíî). Ïðè ðàçâàëÿíåòî íà äîãîâîðà, âåùíîïðàâíèÿò ìó åôåêò îòïàäà ñ îáðàòíà ñèëà è ñòðàíèòå ñè äúëæàò âðúùàíå íà äàäåíîòî ïî äîãîâîðà, êàòî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà èìà è ïðàâî íà îáåçùåòåíèå çà âðåäè îò íåèçïúëíåíèåòî íà äîãîâîðà, íî ñå çàïàçâàò ïðàâàòà (ïðàâî íà ñòðîåæ âúðõó îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäàòà, èïîòåêè âúðõó ïðàâîòî íà ñòðîåæ è äð.), êîèòî òðåòè ëèöà ñà ïðèäîáèëè îò ñóïåðôèöèàðÿ ïî àêòîâå, âïèñàíè ïðåäè âïèñâàíåòî íà èñêîâàòà ìîëáà çà ðàçâàëÿíå íà äîãîâîðà. Ïðè ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà íå äúëæè âðúùàíå íà ïîëó÷åíîòî ñðåùó ó÷ðåäåíîòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ, íî ñóïåðôèöèàðÿò èìà ïðàâî íà îáåçùåòåíèå ïî ÷ë. 72 ÇÑ çà ïîäîáðåíèÿòà, äîêîëêîòî å óâåëè÷åíà öåíàòà íà èìîòà, êàòî ñå ïîãàñÿâàò ïðàâàòà (ïðàâî íà ñòðîåæ âúðõó îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäàòà, èïîòåêè âúðõó ïðàâîòî íà ñòðîåæ è äð.), êîèòî òðåòè ëèöà ñà ïðèäîáèëè îò ñóïåðôèöèàðÿ.
Ïî äàâíîñò ìîæå äà ñå ïðèäîáèâàò ðåàëíî îáîñîáåíè ÷àñòè îò ñãðàäè, àêî ñà èëè ìîãàò äà áúäàò îáîñîáåíè â ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè ïðè ñïàçâàíå íà ñòðîèòåëíèòå ïðàâèëà è íîðìàòèâè. Íà êàêúâ åòàï å ñòðîèòåëñòâîòî íà öÿëàòà ñãðàäà, å áåç ïðàâíî çíà÷åíèå.
 Ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî òî å ó÷ðåäåíî çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, ñúñòîÿùà ñå îò ìíîæåñòâî ñàìîñòîÿòåëíè îáåêòè, ìîæå äà áúäå ðàçëè÷åí â çàâèñèìîñò îò âîëÿòà íà ñòðàíèòå ïðè ó÷ðåäÿâàíåòî ìó. Ñìèñúëúò íà òîâà ïîíÿòèå å åäèí, êîãàòî ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ó÷ðåäÿâà ïðàâî íà ñòðîåæ íà ðàçëè÷íè ñóïåðôèöèàðè çà ïúðâèÿ è âòîðèÿ åòàæ, çà äà ìîæå òîé äà ïîñòðîè çà ñåáå ñè ïîñëåäíèÿ - òðåòè åòàæ; äðóã ïðè ñêëþ÷âàíåòî íà ïðåäïðèåìà÷åñêè äîãîâîð, êîãàòî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà ó÷ðåäÿâàò íà ïðåäïðèåìà÷à ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â åäíà ñãðàäà ñðåùó çàäúëæåíèåòî ìó äà ïîñòðîè öÿëàòà ñãðàäà, â ò. ÷. è îòäåëíèòå îáåêòè çà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà, çà êîèòî òå âçàèìíî ñè ó÷ðåäÿâàò ïðàâî íà ñòðîåæ; è òðåòè, êîãàòî ñîáñòâåíèêúò íà ïàðöåë ñúñ çàñòðîåíà íåãîâà ñãðàäà ó÷ðåäÿâà ïðàâî íà ñòðîåæ çà âñè÷êè îòäåëíè îáåêòè â äðóãà ñãðàäà, êîÿòî äà áúäå èçãðàäåíà â ñúùèÿ ïàðöåë.
 Â ïúðâèÿ ñëó÷àé ïðàâîòî íà ñòðîåæ å óïðàæíåíî îò ñóïåðôèöèàðÿ çà ïúðâèÿ åòàæ, êîãàòî òîé èçïúëíè òîçè åòàæ â ãðóá ñòðîåæ. Äîêàòî ñå èçâúðøâà òîâà ñòðîèòåëñòâî äàâíîñò çà âòîðèÿ ñóïåðôèöèàð íå òå÷å, çàùîòî ïðåç òîâà âðåìå òîé íå ìîæå äà çàïî÷íå äà óïðàæíÿâà ïðàâîòî ñè. Íåãîâîòî ïðàâî å óïðàæíåíî, êîãàòî òîé èçïúëíè âòîðèÿ åòàæ â ãðóá ñòðîåæ. Ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ìîæå íèêîãà äà íå çàâúðøè ãðóáèÿ ñòðîåæ íà öÿëàòà ñãðàäà, íî ïðàâîòî íà ñòðîåæ å óïðàæíåíî îò äâàìàòà ñóïåðôèöèàðè è òå ñà ñòàíàëè ñîáñòâåíèöè. Äàëè è êîãà ñîáñòâåíèêúò íà çåìÿòà ùå ïîñòðîè òðåòèÿ åòàæ çà ñåáå ñè è äàëè è êîãà òðèìàòà ùå èçãðàäÿò ïîêðèâà, å áåç ïðàâíî çíà÷åíèå çà ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò. Òåçè îáñòîÿòåëñòâà èìàò çíà÷åíèå çà îáëèãàöèîííèòå îòíîøåíèÿ ìåæäó ñòðàíèòå ïî äîãîâîðà.
 Îïðåäåëåíèåòî â § 5, ò. 46 ÄÐ ÇÓÒ ìîæå äà óäîâëåòâîðÿâà öåëèòå íà òîçè çàêîí, íî íå óäîâëåòâîðÿâà íóæäèòå íà âåùíîòî ïðàâî, êîåòî óðåæäà ðàçëè÷åí è ìíîãî ïî-øèðîê êðúã îáùåñòâåíè îòíîøåíèÿ. Çà íóæäèòå íà ãðàæäàíñêîòî ïðàâî çíà÷åíèå èìà ãðóáèÿò ñòðîåæ íà îòäåëåí îáåêò â ñãðàäà, êîéòî ìîæå äà ñå ïðèäîáèâà ïî äàâíîñò èëè êîéòî ìîæå äà áúäå îáåêò íà ïðåäâàðèòåëåí äîãîâîð çà ïðîäàæáà â íîâîñòðîÿùà ñå ñãðàäà, êîÿòî å ñîáñòâåíîñò íà ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà, êîéòî ìîæå äà ðåøè íèêîãà äà íå ïîñòðîè ïîñëåäíèÿ åòàæ. Îïðåäåëåíèåòî çà ñãðàäà â ãðóá ñòðîåæ â ÇÓÒ èìà çíà÷åíèå çà âåùíîòî ïðàâî, êîãàòî ñãðàäàòà ñå èçïúëíÿâà ïî òðàäèöèîííàòà òåõíîëîãèÿ, ïðè êîÿòî îãðàæäàùèòå ñòåíè ñà íîñåùè. Êîãàòî åäíà ñãðàäà ñå èçïúëíÿâà íàïðèìåð ñ îêà÷åíà ôàñàäà, ìîíòàæúò íà ôàñàäàòà íå å ÷àñò îò ãðóáèÿ ñòðîåæ - òîé å çàâúðøåí ïî-ðàíî - êîãàòî ñãðàäàòà å èçïúëíåíà ñ âñè÷êè íîñåùè ñòåíè äî êîòà áèëî. Òîãàâà å âúçìîæíî äà áúäå ñúñòàâåí àêò îáð. 14 çà ïðèåìàíå íà êîíñòðóêöèÿòà ñúãëàñíî Íàðåäáà ¹ 3 îò 31.07.2003 ã. çà ñúñòàâÿíå íà àêòîâå è ïðîòîêîëè ïî âðåìå íà ñòðîèòåëñòâîòî. Ïðè èçïúëíåíèåòî íà ñòðîåæà ïî òðàäèöèîííàòà òåõíîëîãèÿ çàâúðøâàíåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ (êàðàáèíà) å â çíà÷èòåëíî ïî-êúñåí ìîìåíò.
 Âúâ âòîðèÿ ñëó÷àé (ïðè ñêëþ÷âàíåòî íà ïðåäïðèåìà÷åñêè äîãîâîð) ñúùî íå ñëåäâà ïîä óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ äà ñå ðàçáèðà èçïúëíåíèåòî íà ãðóáèÿ ñòðîåæ íà öÿëàòà ñãðàäà. Ïðåäïðèåìà÷úò å ïîëó÷èë ïðàâî íà ñòðîåæ çà ÷àñò îò îáåêòèòå â íåÿ, à ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà îáåêòèòå íà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà å ó÷ðåäåíî çà òÿõ. Ïðåäïðèåìà÷úò å ïîåë çàäúëæåíèåòî äà ïîñòðîè öÿëàòà ñãðàäà, íî äà ñå ïðèåìå, ÷å ïðè íåèçïúëíåíèå íà ãðóáèÿ ñòðîåæ íà öÿëàòà ñãðàäà â äàâíîñòíèÿ ñðîê ùå ñå ïîãàñè ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà âñè÷êè îòäåëíè îáåêòè, îçíà÷àâà äà ñå ñìåñÿò ðàçëè÷íè ïðàâíè èíñòèòóòè. Ïîãàñÿâàíåòî ïî äàâíîñò å ðåçóëòàò îò íåóïðàæíÿâàíåòî íà åäíî ïðàâî. Ñóïåðôèöèàðÿò ïðèòåæàâà ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäàòà, àêî å èçïúëíèë ãðóáèÿ èì ñòðîåæ, òîé å óïðàæíèë ïðàâîòî ñè â öÿëîòî ìó ñúäúðæàíèå (äðóãè ïðàâà òîé íÿìà). Àêî ïðåäïðèåìà÷úò íå å èçãðàäèë îáåêòèòå çà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà è íå å èçïúëíèë ãðóáèÿ ñòðîåæ íà öÿëàòà ñãðàäà, ïðàâàòà ñè òîé å ðåàëèçèðàë, íî íå å èçïúëíèë çàäúëæåíèÿòà ñè ïî äîãîâîðà. Íåèçïúëíåíèåòî íà çàäúëæåíèÿ ïî äîãîâîðà îáà÷å íå ìîæå äà áúäå îñíîâàíèå çà ïîãàñÿâàíå ïî äàâíîñò íà ñúùåñòâóâàùè ïðàâà, òî ìîæå äà å îñíîâàíèå çà ðàçâàëÿíå íà äîãîâîðà ïîðàäè íåèçïúëíåíèå, àêî íåèçïúëíåíàòà ÷àñò íå å íåçíà÷èòåëíà ñ îãëåä èíòåðåñà íà êðåäèòîðà (÷ë. 87, àë. 4 ÇÇÄ). Àêî ñå ïðèåìå, ÷å ñóïåðôèöèàðÿò å àäìèíèñòðàòèâíî çàäúëæåí äà èçïúëíè ãðóáèÿ ñòðîåæ íå ñàìî íà ñâîèòå îáåêòè, íî è íà öÿëàòà ñãðàäà, òîé íå èçïúëíÿâà ñâîå àäìèíèñòðàòèâíî çàäúëæåíèå. Ïîñëåäèöàòà îò åäíî àäìèíèñòðàòèâíî íàðóøåíèå íå ìîæå äà å ïîãàñÿâàíå ïî äàâíîñò íà ãðàæäàíñêè ñóáåêòèâíè ïðàâà, à íàëàãàíå íà òîâà àäìèíèñòðàòèâíîòî íàêàçàíèå, êîåòî å óðåäåíî â àäìèíèñòðàòèâíèÿ çàêîí. Íÿìà è ïðàêòè÷åñêè ñúîáðàæåíèÿ äà ñå ïðèåìå ïîãàñÿâàíå ïî äàâíîñò íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ, ñëåä êàòî ñà èçïúëíåíè îáåêòèòå, çà êîèòî òî å ó÷ðåäåíî, íî íå å èçïúëíåí äîãîâîðúò èëè íÿêîè àäìèíèñòðàòèâíè çàäúëæåíèÿ. Àêî â òîçè ñëó÷àé ïðàâàòà íà ñóïåðôèöèàðÿ ñå ïîãàñÿò, ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà ùå ïðèäîáèÿò ôàêòè÷åñêè èçãðàäåíîòî è ùå èìàò âúçìîæíîñò äà äîâúðøàò ñãðàäàòà, íî ñëåä êàòî èçïëàòÿò îáåçùåòåíèåòî çà èçâúðøåíèòå ïîäîáðåíèÿ ïî ÷ë. 72 ÇÑ íà ïðåäïðèåìà÷à (èëè íåãîâèòå êðåäèòîðè, â ò. ÷. ïîñëåäâàùèòå ñóïåðôèöèàðè). Äîáðîñúâåñòíèÿò ïîäîáðèòåë èìà ïðàâî íà çàäúðæàíå è ìîæå äà íàñî÷è ïðèíóäèòåëíî èçïúëíåíèå âúðõó çåìÿòà è ïîñòðîåíàòà ÷àñò îò ñãðàäàòà. Ïðîòèâíî íà æèòåéñêèÿ ñìèñúë å ðàçðåøåíèåòî äà ñå îòíåìàò îò ñóïåðôèöèàðÿ èçãðàäåíèòå â ãðóá ñòðîåæ îòäåëíè îáåêòè, äà ìó ñå ïðèñúäè ðàâíîñòîéíîñòòà èì è ñëåä òîâà çåìÿòà ñúñ ñúùèòå èçãðàäåíè îáåêòè äà áúäàò èçíåñåíè íà ïóáëè÷íà ïðîäàí çà ñúáèðàíå íà âçåìàíåòî ìó çà îáåçùåòåíèå. Òîâà ðàçìåñòâàíå íà áëàãà å áåçñìèñëåíî. Ðàçóìúò íà çàêîíà å, àêî ïðàâîòî íà ñòðîåæ íå å óïðàæíåíî çà âñè÷êè îáåêòè, çà êîèòî å ó÷ðåäåíî, íî å óïðàæíåíî çà ÷àñò îò òÿõ, äà ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà òåçè îáåêòè, êîèòî íå ñà èçãðàäåíè â ãðóá âèä. Òîãàâà ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà ùå äúëæàò îáåçùåòåíèå çà ïîäîáðåíèÿòà ïî çàïî÷íàòèòå è íåçàâúðøåíèòå â ãðóá âèä îáåêòè, íî ùå áúäàò çàïàçåíè ïðàâàòà íà ñóïåðôèöèàðÿ, ñúîòâåòíî íà òðåòèòå ëèöà, êîèòî ñà çàêóïèëè îò íåãî ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà èçïúëíåíèòå â ãðóá ñòðîåæ îáåêòè, êàêòî è ïðàâàòà íà áàíêèòå êîèòî ñà âïèñàëè èïîòåêè âúðõó ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà òåçè îáåêòè - ïî òîçè íà÷èí ñå ïîñòúïâà, êîãàòî ïðåäìåò íà ñóïåðôèöèÿòà ñà ïîâå÷å ñãðàäè, íàïð. âàêàíöèèîííî ñåëèùå è â äàâíîñòíèÿ ñðîê ñóïåðôèöèàðÿò íå å èçãðàäèë â ãðóá ñòðîåæ âñè÷êè ñãðàäè, çà êîèòî å ó÷ðåäåíî ïðàâîòî íà ñòðîåæ.
 Ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò èìà ñìèñúë, êîãàòî ñå ïðåäîñòàâÿ âúçìîæíîñò íà çàèíòåðåñîâàíèòå ëèöà äà íàìåðÿò íà÷èí çà äîâúðøâàíåòî íà ñòðîåæà, êîéòî ñóïåôèöèàðÿò íå å óñïÿë äà èçâúðøè â äàâíîñòíèÿ ñðîê. Òàçè öåë íà çàêîíà å ðåàëíî ïîñòèæèìà, êîãàòî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà äúëæàò ïî-ìàëêî îáåçùåòåíèå ïî ÷ë. 72 ÇÑ è ìîãàò äà äîâúðøàò ñòðîåæà íà îáùàòà ñãðàäà çàåäíî ñúñ ñóïåðôèöèàðèòå, ÷èèòî îáåêòè ñà èçãðàäåíè â ãðóá âèä è áàíêèòå, ÷èèòî êðåäèòè ïðîäúëæàâàò äà ñà îáåçïå÷åíè. Öåëòà íà çàêîíà åäâà ëè ùå áúäå ïîñòèãíàòà, àêî ñå î÷àêâà îò ïðåòúðïåëèòå ïðèíóäèòåëíî èçïúëíåíèå ñîáñòâåíèöè äà íàìåðÿò ñðåäñòâà çà äîâúðøâàíåòî íà ñãðàäàòà.
 Â òðåòèÿ ñëó÷àé (ñîáñòâåíèêúò íà ïàðöåë ñúñ çàñòðîåíà íåãîâà ñãðàäà ó÷ðåäÿâà ïðàâî íà ñòðîåæ çà âñè÷êè îòäåëíè îáåêòè â äðóãà ñãðàäà, êîÿòî äà áúäå èçãðàäåíà â ñúùèÿ ïàðöåë) ïðàâîòî íà ñòðîåæ å óïðàæíåíî îò ñóïåðôèöèàðÿ, êîãàòî òîé èçïúëíè öÿëàòà ñãðàäà â ãðóá ñòðîåæ.
 Èçâúí ïîñî÷åíèòå òðè ñëó÷àÿ å "ïúëíàòà ñóïåðôèöÿ", ïðè êîÿòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ å ó÷ðåäåíî çà öÿëîñòíîòî çàñòðîÿâàíå íà èìîòà ñïîðåä ñòðîèòåëíèòå ïðàâèëà è íîðìàòèâè. Â òîçè ñëó÷àé ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî îò ñîáñòâåíèêà íà çåìÿòà íà âúçðàæåíèå çà èçòåêëà ïîãàñèòåëíà äàâíîñò ïî ÷ë. 67 ÇÑ áè èìàëî ñìèñúë ñàìî àêî òîé å ïóáëè÷íî òÿëî, êîåòî çàùèòàâà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ ìÿñòîòî äà áúäå çàñòðîåíî ñúñ ñãðàäà, êîÿòî çàäîâîëÿâà îáùåñòâåíè ïîòðåáíîñòè (äåòñêà ãðàäèíà, ó÷èëèùå, áèáëèîòåêà, áîëíèöà, òåàòúð è äð. ïîä.).
 Èñêúò, ñ êîéòî ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà ñóïðôèöèàðÿ å îòðèöàòåëåí óñòàíîâèòåëåí èñê, ÷å ïðàâîòî íà ñòðîåæ íå ñúùåñòâóâà ïîðàäè ïîãàñÿâàíåòî ìó ïî äàâíîñò. Òîçè èñê ùå å èçöÿëî íåîñíîâàòåëåí, àêî äàâíîñòòà íå å èçòåêëà ïîðàäè ñïèðàíå è ïðåêúñâàíå èëè ïîðàäè íåäîáðîñúâåñòíî ïîâåäåíèå íà íÿêîè îò ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà, à àêî äàâíîñòòà å èçòåêëà, èñêúò ùå å îñíîâàòåëåí çà íåèçïúëíåíèòå äî ãðóá ñòðîåæ îáåêòè è íåîñíîâàòåëåí çà òåçè, êîèòî ñà èçïúëíåíè äî ãðóá ñòðîåæ ïðåäè ïðåäÿâÿâàíåòî íà èñêà èëè ïðåäè èçòè÷àíåòî íà äàâíîñòòà, àêî òÿ å èçòåêëà â õîäà íà ïðîèçâîäñòâîòî ïî äåëîòî. Ïðîöåñóàëíî ëåãèòèìèðàíè äà ïðåäÿâÿò òîçè èñê ñà çàäúëæèòåëíî âñè÷êè ñîáñòâåíèöè íà çåìÿòà (òàêà êàêòî çàäúëæèòåëíî âñè÷êè òå ñà ó÷ðåäèëè ñóïåðôèöèÿòà - íåìèñëèìî å ïðàâîòî íà ñòðîåæ äà ñå ïîãàñè ïî äàâíîñò ñàìî çà íÿêîè îò ñîáñòâåíèöèòå íà çåìÿòà, êàòî ñå çàïàçè çà äðóãè), à ïðîöåñóàëíî ëåãèòèìèðàíè êàòî îòâåòíèöè ñà îñòàíàëèòå ïðèòåæàòåëè íà ïðàâî íà ñòðîåæ çà îòäåëíè îáåêòè â ñãðàäàòà êúì ìîìåíòà íà ïðåäÿâÿâàíåòî íà èñêà (òúé êàòî ïðåäïðèåìà÷úò ìîæå âå÷å äà å ïðåõâúðëèë ïðàâîòî íà ñòðîåæ çà íÿêîè îò îòäåëåíèòå îáåêòè), êàêòî è áàíêèòå, êîèòî ñà âïèñàëè èïîòåêà âúðõó ïðàâîòî íà ñòðîåæ è âñè÷êè äðóãè ëèöà, êîèòî ñà âïèñàëè òåæåñòè âúðõó ïðàâîòî íà ñòðîåæ. Ïîãàñÿâàíåòî íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ ïî äàâíîñò òðÿáâà äà áúäå ïðîòèâîïîñòàâåíî íà âñè÷êè òÿõ.
 Ïî îòíîøåíèå íà èçãðàäåíèòå îáùè ÷àñòè - òå ñå ôîðìèðàò ïðè âúçíèêâàíåòî íà åòàæíàòà ñîáñòâåíîñò è ùå áúäàò ïðîìåíåíè ïðè äîâúðøâàíåòî íà ñãðàäàòà, êàêòî áèõà ñå ïðîìåíèëè ïðè ó÷ðåäåíî ïðàâî íà íàäñòðîÿâàíå, çàùîòî êîãàòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ å ÷àñòè÷íî óïðàæíåíî îò ñóïåðôèöèàðèòå çà ñîáñòâåíèöèòå îñòàâà òîâà êîåòî òå áèõà èìàëè ïðè ó÷ðåäÿâàíå íà ïðàâî íà íàäñòðîÿâàíå ñ òàçè îñîáåíîñò, ÷å òå (êàòî ñîáñòâåíèöè íà çåìÿòà) íÿìàò ñðîê äà ãî èçâúðøàò.
Ïðåäâèä èçëîæåíîòî ñìèñúëúò íà ïîíÿòèåòî "óïðàæíÿâàíå íà ïðàâîòî íà ñòðîåæ", óïîòðåáåíî â ÷ë. 67 ÇÑ, êîãàòî òî å ó÷ðåäåíî çà ÷àñò îò îáåêòèòå â ñãðàäà, áè ñëåäâàëî äà ñå ïðèåìå, ÷å å èçãðàæäàíåòî äî ãðóá ñòðîåæ íà òåçè îáåêòè, çà êîèòî òî å ó÷ðåäåíî. Àêî ñóïåðôèöèàðÿò å ïîåë çàäúëæåíèåòî äà èçïúëíè è îñòàíàëèòå îáåêòè â ñãðàäàòà è íå èçïúëíè çàäúëæåíèåòî ñè, òîâà å îñíîâàíèå çà ðàçâàëÿíå íà äîãîâîðà.
 Êîãàòî ïðàâîòî íà ñòðîåæ å ó÷ðåäåíî çà âñè÷êè îáåêòè â ñãðàäàòà, òî å óïðàæíåíî, êîãàòî å èçïúëíåí ãðóáèÿ ñòðîåæ íà öÿëàòà ñãðàäà.
Áîðèñëàâ Áåëàçåëêîâ, Áîéêà Ñòîèëîâà, Ìàðèî Ïúðâàíîâ, Ñâåòëà Öà÷åâà

   ÎÑÎÁÅÍÎ ÌÍÅÍÈÅ íà ñúäèÿòà Àëáåíà Áîíåâà ïî òúëêóâàòåëíî äåëî ¹ 1/2011 ã. íà Îáùîòî ñúáðàíèå íà ãðàæäàíñêà êîëåãèÿ íà Âúðõîâíèÿ êàñàöèîíåí ñúä

 Èçðàçÿâàì íåñúãëàñèå ñ ò. 2, àáç. 2 îò äèñïîçèòèâà íà òúëêóâàòåëíîòî ðåøåíèå, â êîÿòî åôåêòà íà ïîãàñèòåëíàòà äàâíîñò ñå ñâúðçâà ñ íåäîáðîñúâåñòíîñòòà íà ñóïåðôèöèàðÿ.
 Ôàêòè÷åñêèÿò ñúñòàâ íà ïîãàñèòåëíàòà äàâíîñò èçèñêâà èçòè÷àíå íà îïðåäåëåí ïåðèîä îò âðåìå è áåçäåéñòâèå íà íîñèòåëÿ íà åäíî ïðàâî äà ãî óïðàæíè ïðåç òîçè ïåðèîä îò âðåìå, êàòî çàêîíîäàòåëÿò íå å âúçäèãíàë äðóãè óñëîâèÿ îò ñóáåêòèâåí èëè îáåêòèâåí õàðàêòåð, çà äà ñå ïðèëîæè ïðàâèëîòî íà ÷ë. 110 ÇÇÄ. Öåëòà íà ïîãàñèòåëíàòà äàâíîñò å äà ñå óêðåïè ïðàâíàòà ñòàáèëíîñò - îòäàëå÷àâàíåòî ïî âðåìå îò ïðàâîïîðàæäàùèòå ôàêòè íàìàëÿâà âåðîÿòíîñòòà çà òÿõíîòî óñòàíîâÿâàíå è ñèãóðíî äîêàçâàíå ïðè ñïîð ìåæäó ñòðàíèòå. Ñàìèÿò èíñòèòóò íà äàâíîñòòà ñúäúðæà â ñåáå ñè åäíà íåïðàâäà - ñúçäàâà âúçìîæíîñò äà ñå ïîãàñè èñêàíåòî çà ïðèíóäèòåëíî îñúùåñòâÿâàíå íà åäíî ñúùåñòâóâàùî ñóáåêòèâíî ãðàæäàíñêî ïðàâî, êàòî çàêîíîäàòåëÿò å äàë ïðèîðèòåò íà ïðàâíàòà ñèãóðíîñò.
 Ïðàâèëàòà îòíîñíî ïîãàñèòåëíàòà äàâíîñò ñà ñ ïîâåëèòåëåí õàðàêòåð - èìïåðàòèâíî è èç÷åðïàòåëíî ñà óðåäåíè ñëó÷àèòå, â êîèòî äàâíîñòòà íå òå÷å èëè ñå ïðåêúñâà /÷ë. 115 è ÷ë. 116 ÇÇÄ/; íåäåéñòâèòåëíî å ñúãëàøåíèåòî, ñ êîåòî ñå ñêúñÿâàò èëè óäúëæàâàò äàâíîñòíèòå ñðîêîâå, êàêòî è îòêàçúò îò äàâíîñò, ïðåäè òÿ äà å èçòåêëà. Èçêëþ÷åíèå ñà äîïóñòèìè, ñàìî äîêîëêîòî ñà çàêîíîäàòåëíî óðåäåíè - íàïð. ÷ë. 197 ÇÇÄ.
 Êàçàíîòî îçíà÷àâà, ÷å ïî òúëêóâàòåëåí ïúò íå ìîæå äà ñå èçêëþ÷âà åôåêòà íà èçòåêëà ïîãàñèòåëíà äàâíîñò, íèòî òå÷åíåòî íà äàâíîñòíèÿ ñðîê äà áúäå ñïèðàíî èëè ïðåêúñâàíî ïî ïðè÷èíè, ðàçëè÷è îò ïîñî÷åíèòå â çàêîíà.
 Â ñëó÷àèòå, êîãàòî ïðè îòñòúïåíî âåùíî ïðàâî íà ñòðîåæ, èçïúëíåíèåòî íà ñòðîåæà å ñâúðçàíî ñ îñúùåñòâÿâàíåòî íà îïðåäåëåíî óñëîâèå - íàïð. ïðåäïðèåìàíå îò ñîáñòâåíèöèòå íà òåðåíà íà äåéñòâèÿ ïî èçãîòâÿíå íà ñòðîèòåëíè êíèæà è äðóãè äåéñòâèÿ ïî ÇÓÒ, íåîáõîäèìè çà çàïî÷âàíå è èçâúðøâàíå íà ñòðîèòåëñòâîòî èëè ïðè íàäñòðîÿâàíåòî - ñ èçãðàæäàíåòî íà ïî-äîëíèòå åòàæè, òî òîãàâà íà÷àëîòî íà äàâíîñòíèÿ ñðîê ùå çàïî÷íå äà òå÷å îò ìîìåíòà íà ñáúäâàíå íà óñëîâèåòî, íî íå çíà÷è, ÷å ïîðàäè ñâîÿòà íåäîáðîñúâåñòíîñò, ñóïåðôèöèàðÿò íÿìà äà ìîæå äà ñå ïîçîâå íà åôåêòà íà èçòåêëàòà äàâíîñò.
Àëáåíà Áîíåâà